පටිච්ච සමුප්පාද අවුල
පෙර පරිච්ඡේදයෙහි මා සඳහන් කළ, මෛත්රී බලයෙන් යුත් අප කථානායක භික්ෂූන් වහන්සේ කලක් ශ්රී පාද අඩවියේ පිහිටි විවිධ ගල්ලෙන් කිහිපයකම මාරුවෙන් මාරුවට වැඩසිටිමින් දැඩි ලෙස මහණදම් පිරූහ.
එසේ වැඩසිටින දිනෙක, උන්වහන්සේ හමුවීමට තවත් ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් එම ගල්ලෙනට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ අප යෝගාවචර භික්ෂූන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, තමන් සිත තුළ තිබූ ධර්මානුකූල ගැටලුවක් මෙසේ විමසා සිටියහ:
"ස්වාමීනී, පටිච්චසමුප්පාදය අවබෝධ කරගන්නේ කෙලෙසද?"
එවිට අප කථානායක භික්ෂූන් වහන්සේ ඉතාමත් සන්සුන්ව, කෙටි එහෙත් අතිශය ප්රායෝගික පිළිතුරක් ලබා දෙමින් මෙසේ වදාළහ:
"ආයුෂ්මතුනි, පටිච්චසමුප්පාදය අවබෝධ කර ගැනීමට නම්, වේදනාව ස්පර්ශයෙන් හටගන්නා ආකාරය (ඵස්ස පච්චයා වේදනා) මැනවින් තේරුම් ගත යුතුයි. එය නිකම්ම ආවාට ගියාට කළ හැකි දෙයක් නොවෙයි. සිත එකඟ කරගෙන, හොඳින් විදර්ශනා වඩා ප්රත්යක්ෂයෙන්ම අවබෝධ කරගත යුතු දෙයක්. අන්න ඒ කාරණය නිවැරදිව අවබෝධ කරගත්තොත්, පටිච්චසමුප්පාදයම අවබෝධ කරගත්තා වෙනවා."
නමුත්, පොතපතේ ධර්මය ඉගෙන තිබූ ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේට මෙම කෙටි ප්රායෝගික පිළිතුරෙන් සෑහීමකට පත්වීමට නොහැකි විය. උන්වහන්සේ තරමක් නොසන්සුන් වෙමින් අප යෝගාවචර භික්ෂුවට මෙසේ පැවසූහ:
"ස්වාමීනී, එහෙම වෙන්නේ කොහොමද? පටිච්චසමුප්පාදය අවබෝධ කරගන්නවා නම් එහි එන අංග දොළහම (අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා ආදී වශයෙන් මුළු චක්රයම) එකින් එක විග්රහ කරමින් කතා කරන්න ඕනේ නේද? ඔබ වහන්සේගේ ඔය අදහස ධර්මානුකූලව බලන විට සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි."
ආගන්තුක භික්ෂුවගේ එම තර්කයට අප කථානායක භික්ෂූන් වහන්සේ කෝපයට පත් නොවූහ. උන්වහන්සේ මුවඟට මද සිනහවක් නඟාගනිමින්, ඒ අසලම වැඩසිටි තවත් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට මුහුණ ලා මෙසේ වදාළහ:
"මොහු පොතපත පිළිබඳව ලොකු දැනුමක් තිබුණාට, ප්රායෝගික ධර්මය සහ භාවනාව පිළිබඳව කිසිදු අත්දැකීමක් නැති කෙනෙක්. පොතෙන් විතරක්ම ධර්මය අවබෝධ කරගන්න බැරි බව මේ ආයුෂ්මතුන් තේරුම්ගෙන නැහැ. ඕක නියමාකාරයෙන් තේරුම් ගැනීමට නම් මොහු තව කලක් හොඳින් භාවනා කළ යුතුයි."
මේ කතාව පසු කලෙක අසා ලේඛක වන මාගේ සිත තුළ ද මහත් වූ පුදුමයක් මෙන්ම ප්රබල පැනයක් ඇති විය. සැබැවින්ම, මුළු පටිච්චසමුප්පාද අංග දොළහම එකින් එක විග්රහ නොකර, ස්පර්ශය නිසා වේදනාව හටගන්නා ආකාරය සහ වේදනාවෙහි ඇතිවීම-නැතිවීම පමණක් ප්රත්යක්ෂයෙන් අවබෝධ කරගත් පමණින් සමස්ත පටිච්චසමුප්පාදයම වැටහේද යන්න මට එකල විශාල ගැටලුවක් විය.
නමුත් පසුකාලීනව, මා විසින් ත්රිපිටක පෙළ සහ අටුවා ධර්මයන් වඩාත් ගැඹුරින් ඉගෙන ගන්නා විට මට ඒ පැනයට නිවැරදි පිළිතුර නිරායාසයෙන්ම විසඳී ගියේය. භාවනානුයෝගීව සිත දියුණු කිරීමේදී, නාම-රූපයන්ගේ ස්පර්ශයෙන් වේදනාව හටගන්නා සැටිත්, ඒ වේදනාව නිසාම තණ්හාව උපදින සැටිත් (වේදනා පච්චයා තණ්හා) තමන්ගේම සිරුර තුළින් ප්රත්යක්ෂ කරගන්නා යෝගාවචරයාට, මුළු පටිච්චසමුප්පාද චක්රයම ක්රියාත්මක වන ආකාරය නුවණින් වැටහෙන බව මම වටහාගතිමි. අප කථානායක භික්ෂූන් වහන්සේ එදා ප්රකාශ කර ඇත්තේ අතිශයෝක්තියක් නොව, ප්රායෝගික භාවනාව තුළින්ම දකින නියත සත්ය කාරණාවක් බව මට පසුව මැනවින් වැටහුණි.
මතු සම්බන්ධයි ෴